Af, temelde bir suç şüphesiyle devam eden yargılamanın veya suç neticesinde infaz edilmekte olan cezanın Devlet iradesiyle sona erdirilmesidir.
Hukukumuzda genel af ve özel af olarak iki tür af çeşidi bulunmaktadır. Genel af halinde kamu davası düşer, hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar. Yani genel af çıkarılması halinde yargılaması henüz devam eden davaların düşme ile sona erdirilmesi, ceza verilmemesi; ceza verilmişse bunların da ortadan kaldırılması söz konusudur.
Özel af halinde ise hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir veya infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir ya da adlî para cezasına çevrilebilir. Yani bu durumda yargılaması bitmiş, ceza verilmiş olan bir mahkumun cezası sonlandırılır veya mahkum lehine değiştirilir.
Af İlan Etme, Çıkarma Yetkisi, İstisnası
Anayasa gereği af ilan etme yetkisi TBMM’dedir. Bu karar meclis üye tam sayısının beşte üç çoğunluğu(600 milletvekilinden 360 oy) ile alınır. Gerek genel gerekse de özel af için aynı şartlar geçerlidir.
Meclis affın kapsamını belirlemekle de yetkilidir. Örneğin belli başlı suçları kapsam dışında bırakmak, bir kişi için veya tüm mahkumlar için genel veya özel af ilan etmek yetkisi de TBMM’dedir.
Af ilanından etkilenen kişi sayısı ve suç türleri affın genel af veya özel af olması ile ilgili değildir. Belirttiğimiz gibi genel af yargılamayı sonlandırmakta, cezanın tüm sonuçlarını ortadan kaldırırken; özel af cezanın sona erdirilmesi, azaltılması veya adli para cezasına çevrilmesini sağlamaktadır.
Ancak yine Anayasa’da belirtilen istisna gereği münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz. Ormanları yakmak, ormanı yok etmek veya daraltmak amacıyla işlenen suçlar genel ve özel af kapsamına alınamaz.
Af İlanının Sonuçları
Genel af ilanı ile, soruşturma aşamasındaki dosya kapatılır, kovuşturma aşamasında düşme kararı verilir yani sanığa ceza verilmez. Kesinleşmiş bir ceza varsa da bu ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Tutuklu bulunan şüpheli veya sanık hakkındaki dosya da kapatılacağından veya düşme kararı verileceğinden tutuklu da tahliye edilecektir.
Genel af, bazı sınırlamalar ile çıkarılmışsa(suç tarihi, ceza süresi, suç türü vb.) ancak bu şartlara uyanlar genel aftan yararlanabilecektir.
Özel af ilanında ise TBMM’nin vereceği kararın kapsamı önem taşımaktadır. Cezanın tamamen sona erdirilmesine karar verilebileceği gibi, cezanın azaltılmasına, adli para cezasına çevrilmesine de karar verilebilir.
Özel affın devam eden yargılamalara doğrudan etkisi yoktur. Özel af ilanında devam eden yargılamalar olağan şekilde sonuçlandırılacak, neticesinde sanık ceza alırsa ve özel affın şartlarını taşıyorsa özel aftan yararlanacaktır.
Daha Önce Çıkarılan Af Kanunları ve 2023 Yılı Af Kanunu Beklentisi
Cumhuriyet tarihinde birçok kez genel ve özel af kanunları çıkarılmıştır. Özellikle de özel af olarak nitelendirilen farklı zamanlarda, farklı kapsamlarda onlarca kanun çıkarılmıştır.
1973 yılında Cumhuriyet’in 50. yılı olması nedeniyle toplumsal barışa katkı sağlaması için genel af kanunu çıkarılması, 2023 yılında da Cumhuriyet’in 100. yılı münasebetiyle benzer şekilde genel af kanunu çıkarılacağı yönünde başta mahkum ve mahkum yakınları olmak üzere toplumda beklenti oluşturmaktadır. Ancak henüz Haziran 2023 itibariyle TBMM’ye yansıyan herhangi bir teklif veya görüşme bulunmamaktadır.
